Μια σύντομη ιστορία της Bodleian Library, από τον Duke Humfrey έως το Weston

Πριν από τη Bodleian: μια αίθουσα στο St Mary's

Το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης δίδασκε πολύ πριν αποκτήσει μια κανονική βιβλιοθήκη. Η πρώτη βιβλιοθήκη που χτίστηκε ειδικά γι' αυτόν τον σκοπό ξεκίνησε γύρω στο 1320 στην University Church of St Mary the Virgin στην High Street, σε μια αίθουσα που υπάρχει ακόμη ως σκευοφυλάκιο και αίθουσα συναντήσεων. Βρισκόταν στην καρδιά της ακαδημαϊκής συνοικίας, κοντά στις σχολές όπου γίνονταν οι παραδόσεις.

Τα βιβλία τότε ήταν σπάνια και ακριβά, αντιγραμμένα στο χέρι, και μια μικρή συλλογή μπορούσε να γεμίσει μια αίθουσα. Αυτό άλλαξε με έναν ευεργέτη.

Το δώρο του Duke Humfrey

Ο Humfrey, Δούκας του Gloucester, ήταν νεότερος αδελφός του Βασιλιά Ερρίκου Ε΄ και σοβαρός συλλέκτης βιβλίων. Δώρισε στο Πανεπιστήμιο τη συλλογή του με περισσότερα από 281 χειρόγραφα, μεταξύ των οποίων αρκετά σημαντικά κλασικά κείμενα. Το δώρο ήταν υπερβολικά μεγάλο για την αίθουσα στο St Mary's.

Το Πανεπιστήμιο αποφάσισε να χτίσει μια νέα βιβλιοθήκη για τα χειρόγραφα πάνω από το Divinity School, το οποίο τότε ακόμη κατασκευαζόταν. Οι εργασίες για τη βιβλιοθήκη ξεκίνησαν το 1478 και άνοιξε το 1488. Η αίθουσα είναι ακόμη γνωστή ως Duke Humfrey's Library και αποτελεί το παλαιότερο τμήμα της Bodleian στο οποίο μπορείτε να σταθείτε σήμερα.

Κάτω από αυτήν, το Divinity School βρισκόταν υπό κατασκευή από το 1424 και ολοκληρώθηκε επίσης το 1488. Η βιβλιοθήκη το χαρακτηρίζει αριστούργημα της αγγλικής γοτθικής αρχιτεκτονικής: την παλαιότερη αίθουσα διδασκαλίας του Πανεπιστημίου και πρώτη αίθουσα εξετάσεων, με πέτρινο θόλο σκαλισμένο με περισσότερα από 400 εμβλήματα και άλλες παραστάσεις.

Αδειάστηκε το 1550

Η Duke Humfrey's Library άντεξε μόνο περίπου εξήντα χρόνια στην πρώτη της μορφή. Το 1550 ο Dean του Christ Church, αποφασισμένος να απομακρύνει όσα οι μεταρρυθμιστές αποκαλούσαν δεισιδαιμονικά βιβλία και εικόνες, έβγαλε όλα τα βιβλία της βιβλιοθήκης, μερικά από τα οποία για να καούν.

Το Πανεπιστήμιο δεν ήταν πλούσιο και δεν είχε τα μέσα να ξαναχτίσει μια συλλογή. Το 1556 η άδεια αίθουσα παραδόθηκε στη Σχολή Ιατρικής. Για τα επόμενα σαράντα χρόνια η Οξφόρδη είχε μια ωραία γοτθική αίθουσα με έναν χώρο σε σχήμα βιβλιοθήκης από πάνω και σχεδόν καθόλου βιβλία για να βάλει μέσα. Μόνο λίγοι από τους πρωτότυπους τόμους του Humfrey βρίσκονται σήμερα πίσω στη συλλογή.

Ο Thomas Bodley και η 8η Νοεμβρίου 1602

Η διάσωση ήρθε από τον Sir Thomas Bodley (1545–1613), Fellow του Merton College, που είχε υπηρετήσει ως διπλωμάτης στην αυλή της Ελισάβετ Α΄. Στη συνταξιοδότησή του, και με τα μέσα που του έφερε ο γάμος του με μια πλούσια χήρα, έγραψε ότι θα έστηνε το επιτελείο του στην πόρτα της βιβλιοθήκης στην Οξφόρδη και θα αποκαθιστούσε την ερειπωμένη αίθουσα σε δημόσια χρήση για τους φοιτητές.

Από το 1598 η παλιά βιβλιοθήκη ανακαινίστηκε για να υποδεχθεί μια νέα συλλογή περίπου 2.500 βιβλίων, μερικά από τα οποία ανήκαν στον ίδιο τον Bodley. Ο Thomas James διορίστηκε βιβλιοθηκάριος και η βιβλιοθήκη άνοιξε στις 8 Νοεμβρίου 1602. Από εκείνη την ημέρα η Bodleian μετρά τη συνεχή ιστορία της, και το όνομα του Bodley είναι αυτό που φέρει.

Ο Bodley σκέφτηκε την ανάπτυξη από την αρχή. Το 1610 κατέληξε σε συμφωνία με την Stationers' Company του Λονδίνου, βάσει της οποίας ένα αντίτυπο κάθε βιβλίου που καταχωριζόταν στο Stationers' Hall θα κατατίθετο στη βιβλιοθήκη του. Αυτό έκανε τη Bodleian πρόδρομο μιας βιβλιοθήκης νόμιμης κατάθεσης και εγγυήθηκε ότι τα ράφια θα συνέχιζαν να γεμίζουν. Ο Francis Bacon, δίνοντας στη βιβλιοθήκη ένα βιβλίο το 1605, την αποκάλεσε κιβωτό για να σώσει τη μάθηση από τον κατακλυσμό.

Επέκταση προς τα έξω: Arts End, the Schools, Selden End

Οι νέες καταθέσεις σύντομα χρειάστηκαν χώρο. Το 1610–12 ο Bodley σχεδίασε και πλήρωσε την πρώτη επέκταση της μεσαιωνικής αίθουσας, γνωστή ως Arts End, χτισμένη πάνω από το Proscholium στο ανατολικό άκρο.

Ο Bodley πέθανε το 1613, ακριβώς όταν ξεκινούσαν οι εργασίες για το μεγαλύτερο σχέδιό του, το Schools Quadrangle. Οι τρεις όροφοί του σχεδιάστηκαν για να δώσουν στο Πανεπιστήμιο νέες αίθουσες διδασκαλίας και εξετάσεων, τις schools, στη θέση αυτών που αποκαλούσε εκείνα τα ερειπωμένα μικρά δωμάτια. Στη διαθήκη του άφησε χρήματα για έναν τρίτο όροφο όπου θα φυλάσσονταν βιβλία, ο οποίος έγινε επίσης δημόσιο μουσείο και πινακοθήκη, το πρώτο στην Αγγλία. Το quadrangle ήταν δομικά ολοκληρωμένο έως το 1619, με τις εργασίες να συνεχίζονται έως περίπου το 1624. Ο πύργος του, ο Tower of the Five Orders, παρουσιάζει τους πέντε κλασικούς ρυθμούς κιόνων τον έναν πάνω από τον άλλο.

Η τελευταία από τις παλιές επεκτάσεις ήρθε το 1634–37, στο δυτικό άκρο του Duke Humfrey's. Εξακολουθεί να ονομάζεται Selden End, προς τιμήν του δικηγόρου John Selden, ο οποίος δώρισε στη βιβλιοθήκη 8.000 βιβλία. Κάτω από αυτήν βρίσκεται το Convocation House, η αίθουσα κοινοβουλίου όπου συνεδρίαζαν τα διοικητικά όργανα του Πανεπιστημίου, και δίπλα της το Chancellor's Court με το ξύλινο ερμάριο κατηγορουμένου του 1630. Μαζί συμπληρώνουν το σύνολο των αιθουσών που διασχίζει η 60λεπτη ξενάγηση.

Μια συλλογή που ξεπέρασε κατά πολύ την Οξφόρδη

Οι φιλοδοξίες του Bodley δεν ήταν στενόκαρδες. Μέσα σε ένα χρόνο από τα εγκαίνια προσπαθούσε να αποκτήσει χειρόγραφα από την Τουρκία, και το 1603 η βιβλιοθήκη απέκτησε το πρώτο της κινεζικό βιβλίο, σε μια εποχή που κανείς στην Οξφόρδη δεν μπορούσε να το διαβάσει. Μέχρι το 1620 η συλλογή είχε φτάσει περίπου τα 16.000 τεκμήρια, και όποιος ήθελε να τη χρησιμοποιήσει έπρεπε να αγοράσει ένα αντίτυπο του έντυπου καταλόγου.

Ήταν αυτά τα δώρα και οι αγορές, ειδικά των χειρογράφων, που προσέλκυσαν λογίους από όλη την Ευρώπη, και η βιβλιοθήκη εξακολουθεί να ανοίγει τις πόρτες της σε ερευνητές από όλο τον κόσμο. Μέχρι την ίδρυση του British Museum το 1753, η Bodleian λειτουργούσε ουσιαστικά ως η εθνική βιβλιοθήκη της Αγγλίας.

Το Schools Quadrangle είχε τις δικές του στιγμές. Το 1769 ο αστρονόμος Thomas Hornsby παρατήρησε τη διάβαση της Αφροδίτης από τον Tower of the Five Orders, τον πυργίσκο της πύλης που συναντάτε καθώς μπαίνετε στην αυλή.

Η υπόσχεση των αναγνωστών

Μια παράδοση αντέχει σχεδόν σε όλα. Πριν τους επιτραπεί η είσοδος, οι νέοι αναγνώστες πρέπει να συμφωνήσουν σε μια επίσημη δήλωση. Κάποτε εκφωνούνταν πάντα ως όρκος, και οι εξωτερικοί αναγνώστες εξακολουθούν να την απαγγέλλουν· οι περισσότεροι πλέον υπογράφουν μια επιστολή με το ίδιο περιεχόμενο. Μεταξύ άλλων, οι αναγνώστες υπόσχονται να μην αφαιρούν, να μην σημειώνουν και να μην καταστρέφουν κανέναν τόμο, και να μην φέρνουν φωτιά ή γυμνή φλόγα στη βιβλιοθήκη.

Η απαγόρευση της φλόγας χρονολογείται από τους αιώνες που η βιβλιοθήκη ήταν χωρίς θέρμανση, επειδή η φωτιά αποτελούσε υπερβολικά μεγάλο κίνδυνο για τα βιβλία. Η βιβλιοθήκη φυλάσσει μεταφράσεις της διακήρυξης σε περισσότερες από εκατό γλώσσες, ώστε αναγνώστες από παντού να μπορούν να δίνουν την υπόσχεση στη δική τους γλώσσα. Οι επισκέπτες σε μια ξενάγηση δεν τη δίνουν, αλλά η ησυχία που σας ζητείται να τηρείτε στο Duke Humfrey's είναι η ίδια ευγένεια που ζητά η διακήρυξη από κάθε αναγνώστη.

Μια βιβλιοθήκη που δεν δάνειζε τίποτα

Από την αρχή η Bodleian ήταν βιβλιοθήκη αναφοράς: τα βιβλία διαβάζονταν εκεί όπου φυλάσσονταν. Ο κανόνας τηρούνταν τόσο αυστηρά που το 1645 ακόμη και ο βασιλιάς Κάρολος Α΄, ο οποίος τότε είχε την αυλή του στην Οξφόρδη κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, αρνήθηκε την άδεια να δανειστεί ένα βιβλίο. Ιστορικά, τα βιβλία στο Duke Humfrey's ήταν αλυσοδεμένα στα ράφια και μέχρι σήμερα μπορούν να συμβουλευτούν μόνο στις αίθουσες ανάγνωσης της Bodleian.

Το να διαβάζει κανείς εκεί δεν ήταν άνετο. Η βιβλιοθήκη δεν είχε θέρμανση μέχρι το 1845 και δεν είχε τεχνητό φωτισμό μέχρι το 1929. Το 1831 υπήρχαν κατά μέσο όρο μόνο τρεις ή τέσσερις αναγνώστες την ημέρα, και η βιβλιοθήκη άνοιγε από τις 10 π.μ. έως τις 3 μ.μ. τον χειμώνα και από τις 9 π.μ. έως τις 4 μ.μ. το καλοκαίρι. Όταν στέκεστε στο Duke Humfrey's κατά τη διάρκεια της ξενάγησης, φανταστείτε το ένα απόγευμα του Ιανουαρίου, με το φως της ημέρας να σβήνει στις τρεις.

Ο δέκατος όγδοος και δέκατος ένατος αιώνας

Η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε στις αρχές του δέκατου όγδοου αιώνα, ενώ η Οξφόρδη έχτισε νέες βιβλιοθήκες γύρω της. Η μεγαλοπρεπέστερη χρηματοδοτήθηκε από τον John Radcliffe, βασιλικό γιατρό, ο οποίος άφησε χρήματα για ένα νέο κτίριο βιβλιοθήκης και την προικοδότησή του. Το θολωτό, κυκλικό κτίριο στην Radcliffe Square, σχεδιασμένο από τον James Gibbs, ανεγέρθηκε μεταξύ 1737 και 1748 και άνοιξε το 1749. Για πολλά χρόνια ήταν εντελώς ανεξάρτητο από τη Bodleian.

Οι ίδιες οι συλλογές της Bodleian ενισχύθηκαν ξανά μέσω καλύτερων συμφωνιών με τη Stationers' Company, αγορών και δωρεών. Μέχρι το 1849 εκτιμάται ότι περιείχε 220.000 βιβλία και περίπου 21.000 χειρόγραφα, μαζί με πίνακες, γλυπτά, νομίσματα και διάφορα curiosities, ανάμεσά τους ένα ταριχευμένο κροκόδειλο από την Τζαμάικα. Τα επάνω δωμάτια της τετράγωνης αυλής παραχωρήθηκαν στη βιβλιοθήκη έως το 1788, και έως το 1859 ολόκληρη η Schools Quadrangle βρισκόταν στα χέρια της βιβλιοθήκης.

Το 1860 η Bodleian ανέλαβε τη Radcliffe Library και τη μετονόμασε σε Radcliffe Camera, με το camera να είναι η λατινική λέξη για το δωμάτιο. Τα δύο κτίρια, σε απόσταση ενός λεπτού με τα πόδια, λειτουργούν έκτοτε ως μία βιβλιοθήκη.

Ο εικοστός αιώνας και η Weston Library

Στις αρχές του εικοστού αιώνα περίπου εκατό άτομα την ημέρα χρησιμοποιούσαν τη βιβλιοθήκη, και η συλλογή ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο βιβλία έως το 1914. Για να δημιουργηθεί χώρος, σκάφτηκε ένα υπόγειο βιβλιοστάσιο κάτω από την Radcliffe Square το 1909–12, το μεγαλύτερο του είδους του στον κόσμο εκείνη την εποχή.

Δεν ήταν ακόμη αρκετό. Το 1931 το Πανεπιστήμιο αποφάσισε ένα νέο κτίριο στη βόρεια πλευρά της Broad Street, σχεδιασμένο από τον Sir Giles Gilbert Scott και χτισμένο το 1937–40, γνωστό ως New Bodleian. Το 1975 η βιβλιοθήκη ανέλαβε επίσης το Clarendon Building, που χτίστηκε το 1712–13 για το University Press και βρίσκεται ανάμεσα στις παλιές και τις νέες βιβλιοθήκες. Έτσι, ολόκληρη η έκταση από τη Radcliffe Camera έως τη New Library, τον ιστορικό πυρήνα του Πανεπιστημίου, ανήκε πλέον στη Bodleian.

Η New Bodleian ανακαινίστηκε πλήρως και άνοιξε ξανά ως Weston Library το 2015, με μεγάλους δημόσιους χώρους στο ισόγειό της. Σήμερα οι Bodleian Libraries διαθέτουν περισσότερα από 13 εκατομμύρια έντυπα τεκμήρια, και η βιβλιοθήκη είναι βιβλιοθήκη νόμιμης κατάθεσης εδώ και 400 χρόνια. Είναι μία από τις παλαιότερες βιβλιοθήκες της Ευρώπης και, στη Βρετανία, δεύτερη σε μέγεθος μόνο μετά τη British Library.

Βλέποντας την ιστορία στην ξενάγηση

Η ξενάγηση διάρκειας 60 λεπτών σας ταξιδεύει μέσα από αυτή την ιστορία σε φυσική μορφή. Συναντιέστε στο Proscholium, κάτω από το Bodley's Arts End. Στέκεστε στο Divinity School, που ξεκίνησε το 1424, κάτω από τον θόλο που ολοκληρώθηκε καθώς η βιβλιοθήκη του Humfrey υψωνόταν πάνω από αυτόν. Περνάτε στο Convocation House και στο Chancellor's Court, τα δωμάτια του δέκατου έβδομου αιώνα που χτίστηκαν κάτω από το Selden End. Και ολοκληρώνετε στον επάνω όροφο, στην ίδια τη Duke Humfrey's Library, που άνοιξε το 1488, άδειασε το 1550 και επανήλθε από τον Bodley το 1602.

Τα εισιτήρια για την ξενάγηση διατίθενται online στις 9 π.μ. ώρα Ηνωμένου Βασιλείου την 1η και τη 15η κάθε μήνα, και οι ομάδες περιορίζονται σε 14 άτομα, με όλους τους συμμετέχοντες ηλικίας 11 ετών και άνω. Αν η ημερομηνία σας δεν έχει ακόμη τεθεί σε κυκλοφορία ή έχει εξαντληθεί, μπορείτε να την κρατήσετε μαζί μας χωρίς κόστος έως ότου καταστεί δυνατή η κράτηση θέσης.